Waarom vermogensoverdracht ook een mentale oefening is
Vermogen overdragen aan de volgende generatie is meer dan louter een combinatie van financiële, fiscale en juridische puzzelstukken. Families botsen vaak ook op onuitgesproken verwachtingen, sluimerende spanningen en vragen over identiteit en loslaten.
Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd op de website van De Tijd als onderdeel van een gesponsorde samenwerking. U vindt het originele artikel op tijd.be.
Hoe praat ik met mijn kinderen over geld? Het is een vraag die prof. Maarten De Groot, Chair Resilient Family Business and Enterprise Families aan VU Amsterdam School of Business and Economics, dagelijks krijgt van vermogende families over de hele wereld. ‘De meeste families leven met een ongemakkelijke tegenstelling’, schetst hij. ‘Ouders vertellen hun kinderen dat ze bijzonder zijn, en dat succes het resultaat is van talent en hard werken. Tegelijk zeggen ze: wees bescheiden, val niet op. Dat veroorzaakt bij kinderen vaak verwarring over identiteit en eigenwaarde.'
Die verwarring kan ertoe leiden dat jongeren geen vrienden thuis durven uitnodigen, bijvoorbeeld uit ‘luxeschaamte’ voor het zwembad. ‘Wereldwijd onderzoek wijst uit dat acht op de tien jongeren uit vermogende families schaamte ervaart’, stelt De Groot. ‘In sommige gevallen leidt dat tot een complete desinteresse in het familievermogen – of ronduit een afwijzing ervan. De voortdurende druk om normaal over te komen, of het familievermogen te moeten verantwoorden, kan leiden tot gevoelens van depressie, angst en een ongezonde relatie met geld.’
Kinderen die geen raad weten met het vermogen, ouders die geen enkel touwtje uit handen willen geven: de rode draad is vaak communicatie, of het gebrek eraan. ‘Open over vermogen praten is voor families soms een uitdaging’, bevestigt Stefanie Van Waes, Senior Wealth Planner bij ABN AMRO MeesPierson. ‘Niet omdat er niets te zeggen valt, maar omdat de gesprekken raken aan gevoeligheden zoals erkenning, identiteit en verbondenheid.’
Stefanie ziet hoe dat zwijgen families kan verlammen. Ouders die niets willen overdragen omdat één van de kinderen het misschien niet aankan. Kinderen die een portefeuille ontvangen, maar er niets mee durven doen omdat ze vinden dat het geld nog altijd van de ouders is. ‘Die schroom is begrijpelijk’, zegt ze, ‘maar ook kostbaar. Wie nooit leert omgaan met vermogen, kan er ook niet zelfstandig verantwoordelijk mee omgaan.’
“De voortdurende druk om normaal over te komen, of het familievermogen te moeten verantwoorden, kan op kinderen wegen.”
Maarten de Groot
Professor VU Amsterdam School of Business and Economics
Begin met verhalen
Die impasse doorbreken kan door er simpelweg over te praten. ‘Niet met cijfers, maar met verhalen. Over uw eigen parcours met geld. Over wat vermogen voor u betekende, wat het u kostte, wat het u opleverde’, zegt De Groot.
Stefanie vertaalt dat naar haar dagelijkse praktijk: ‘Ik begin altijd met de vraag hoe het met de kinderen gaat. Wat doen ze, hoe denken ze, hoe is de band? Pas als ik de familie ken, komen de technische vraagstukken. Want de beste vermogensplanning werkt niet als de menselijke verhoudingen niet kloppen.’ ABN AMRO MeesPierson begeleidt families in beide dimensies. ‘Niet alleen de technische kant van vermogensplanning, maar ook de emotionele kant. Zo organiseren we soms trajecten waarbij jonge mensen van vermogende families met elkaar in gesprek gaan. Daarnaast bieden we doorheen het jaar nog een breder aanbod aan opleidingen en begeleidingstrajecten, steeds op maat en in functie van de kennis en behoeften van de deelnemers. Grote vermogens brengen immers ook grote verantwoordelijkheden met zich mee.'
